Endometriozis Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Endometriozis belirtileri, çikolata kisti, tanı, ilaç ve ameliyat seçenekleri ile gebelik hakkında merak edilenler.

Endometriozis, kadınların adet dönemlerini, günlük yaşamını, cinsel sağlığını ve gebelik planlarını etkileyebilen kronik bir hastalıktır. Özellikle şiddetli adet ağrısı yaşayan kadınlar, yakınmalarını yıllarca “normal” kabul ederek değerlendirmeyi erteleyebilir. Oysa ağrı nedeniyle işe veya okula gidememek, uykunun bozulması ya da her ay günlük yaşamın aksaması araştırılması gereken bir durumdur.

Dünya Sağlık Örgütüne göre endometriozis, üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’unu etkiler. Bununla birlikte hastalığın görünümü ve şikâyetleri kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlarda belirgin ağrı bulunurken bazılarında hastalık, gebelik elde etmekte güçlük nedeniyle yapılan incelemeler sırasında fark edilir.

Endometriozis nedir?

Endometriozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometrium tabakasına benzer dokunun rahim dışında bulunmasıdır. En sık yumurtalıklarda, rahmin çevresinde ve pelvis adı verilen alt karın bölgesinde görülür. Bazı hastalarda bağırsak, mesane veya daha farklı bölgeler etkilenebilir.

Bu odaklar çevre dokularda iltihabi yanıt ve yapışıklık oluşmasına katkıda bulunabilir. Hastalık yalnızca adet sırasında ortaya çıkan bir sorun değildir; ağrı ay boyunca devam edebilir. Endometriozis enfeksiyon değildir, cinsel ilişkiyle bulaşmaz ve kişisel temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz.

Endometriozis ile çikolata kisti aynı şey mi?

Çikolata kisti, endometriozisin yumurtalıkta oluşturabildiği ve tıbbi olarak “endometrioma” denilen kisttir. İçinde biriken eski kanın koyu görünümü nedeniyle bu isim kullanılır. Ancak her endometriozis hastasında çikolata kisti bulunmaz.

Hastalık yüzeysel odaklar, yumurtalık endometrioması veya derin endometriozis şeklinde görülebilir. Aynı kadında birden fazla biçimi birlikte bulunabilir.

Ultrason raporunda “endometrioma ile uyumlu” ifadesini görmek, tek başına ameliyat kararı anlamına gelmez. Rapor; kişinin şikâyetleri, yaşı, önceki tedavileri ve gebelik hedefiyle birlikte değerlendirilmelidir. Önceki ultrason sonuçlarını muayeneye götürmek, zaman içindeki değişimi anlamayı kolaylaştırır.

Endometriozis belirtileri nelerdir?

Endometrioziste görülebilecek yakınmalar arasında şunlar bulunur:

• Günlük yaşamı aksatan adet ağrısı.
• Adet dışında devam eden kasık veya alt karın ağrısı.
• Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında derin ağrı.
• Dışkılama veya idrar yaparken ağrı.
• Adet dönemlerinde belirginleşen bağırsak yakınmaları.
• Yorgunluk, şişkinlik ve gebelik elde etmekte güçlük.

Bu belirtilerin bulunması mutlaka endometriozis olduğu anlamına gelmez. Benzer yakınmalar farklı hastalıklarda da görülebilir.

Şikâyetleri aktarırken somut örnekler kullanmak yararlıdır. “Adetimin ilk iki günü işe gidemiyorum”, “Her ay kanama başlamadan önce dışkılarken ağrı oluyor” veya “İlişki sonrası ağrım birkaç saat sürüyor” gibi ifadeler değerlendirmeye yardımcı olur.

Ağrının başlangıç zamanı, kaç gün sürdüğü ve kullanılan ilaçlara yanıtı da kaydedilebilir. Belirtilerinizi anlatabilmek için tıbbi terimleri bilmeniz gerekmez; günlük hayatınız üzerindeki etkisini açıklamanız yeterlidir.

Şiddetli adet ağrısı normal kabul edilmeli mi?

Adet sırasında hafif kramplar yaşanabilir. Ancak ağrının okul, iş, uyku veya sosyal yaşamı belirgin biçimde aksatması değerlendirme gerektirir. Özellikle giderek artan, önceden olmayan veya kullanılan tedaviye rağmen süren ağrılar için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Endometriozis, ağrılı adetlerin olası nedenlerinden biridir. Adenomyozis ve başka jinekolojik sorunlar da benzer yakınmalara yol açabilir.

Endometriozis neden olur?

Endometriozisin tek ve kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, hormonal etkiler, bağışıklık sistemi ve adet kanının karın içine geri akışı gibi mekanizmalar araştırılmaktadır. Hastalık ergenlik döneminden itibaren görülebilir.

Ailede endometriozis öyküsü varsa görüşmede belirtilmelidir. Ancak ailede tanı bulunmaması, kişinin şikâyetlerinin önemsenmemesi gerektiği anlamına gelmez.

Muayene sırasında geçmiş ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve daha önce yapılan incelemeler de paylaşılmalıdır. Bilgilerin bir dosyada toplanması, aynı hikâyenin her görüşmede eksik veya farklı aktarılmasını önler.

Endometriozis tanısı nasıl konur?

Tanı süreci ayrıntılı öykü, uygun muayene ve görüntüleme ile ilerler. Hekim ağrıların adetle ilişkisini, cinsel ilişki sırasında yaşanan yakınmaları, bağırsak ve idrar belirtilerini ve gebelik planını sorabilir.

Muayene yöntemi kişinin yaşı, klinik durumu ve onamı dikkate alınarak belirlenir. Muayeneyle ilgili kaygılarınız varsa önceden söyleyebilirsiniz. Yapılacak işlemin neden gerekli olduğunu ve hangi bilgiyi sağlayacağını sormak, değerlendirme sürecinin doğal bir parçasıdır.

Ultrason normal olsa da endometriozis olabilir mi?

Evet. Ultrason özellikle yumurtalık endometriomalarının ve bazı derin endometriozis bulgularının değerlendirilmesinde kullanılır. Ancak normal sonuç, hastalığı tamamen dışlamaz. Yüzeysel odaklar görüntülemede görülemeyebilir.

Bu nedenle raporun “normal” olmasıyla yakınmaların devam etmesi bir çelişki olarak görülmemelidir. Şikâyetler sürüyorsa yeniden değerlendirme ve takip planı konuşulmalıdır.

Endometriozis için MR gerekir mi?

Her hastada MR gerekli değildir. Derin endometriozis şüphesinde uzman ultrason değerlendirmesi veya pelvis MR incelemesi kullanılabilir. Görüntülemenin uygun biçimde planlanması ve deneyimli kişilerce yorumlanması önemlidir.

Muayeneye yalnızca raporun sonuç kısmını değil, mümkünse görüntülerin kendisini de götürün. Önceki incelemelerin tarih sırasıyla sunulması karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Kan testiyle endometriozis anlaşılır mı?

CA-125 endometrioziste yükselebilir, ancak başka durumlarda da değişebilir. Normal olması hastalığı dışlamaz; yüksek bulunması da tek başına tanıyı doğrulamaz. NICE, CA-125’in endometriozis tanısı koymak amacıyla kullanılmasını önermemektedir.

Tek bir laboratuvar sonucunu internet üzerinden yorumlayarak tedavi kararı vermek yerine, testin neden istendiğini ve klinik değerlendirmede nasıl kullanılacağını hekiminize sorun.

Tanı için mutlaka ameliyat gerekir mi?

Her hastada tanı amacıyla ameliyat yapılması gerekmez. Klinik değerlendirme ve görüntüleme üzerinden tedavi başlanabilir. Görüntülemenin negatif olduğu, başlangıç tedavisinin etkisiz kaldığı veya uygun olmadığı durumlarda laparoskopi değerlendirilebilir.

Ameliyat öneriliyorsa hangi soruya cevap aranacağını öğrenmek önemlidir. Tanının netleştirilmesi mi, ağrının tedavisi mi, kistin değerlendirilmesi mi amaçlanıyor? Bu ayrım, işlemin beklenen yararını anlamayı kolaylaştırır.

Endometriozis nasıl tedavi edilir?

Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, yaşam kalitesini artırmak ve varsa gebelik hedefini dikkate almaktır. Her hastaya uygun tek bir yöntem bulunmaz. İlaç, cerrahi ve destekleyici yaklaşımlar kişisel ihtiyaçlara göre değerlendirilir.

Tedavi görüşmesinde öncelikli hedefinizi açıkça belirtin. Bazı kadınlar için ağrının kontrolü, bazıları için gebelik planı ön plandadır. Bu hedefler zaman içinde değişebilir.

Önerilen yöntemin etkisinin ne zaman değerlendirileceği, hangi yan etkilerin beklenebileceği ve yetersiz yanıt durumunda ne yapılacağı da konuşulmalıdır. Tedavi planının anlaşılır olması, takibe katılımı kolaylaştırır.

Ağrı kesici tedaviler

Ağrı kesiciler bazı hastalarda yakınmaları hafifletebilir. Bununla birlikte ağrı nedeniyle sürekli daha fazla ilaç kullanma ihtiyacı doğuyorsa yeniden değerlendirme gerekir.

Kullanılan ilaçların isimlerini, dozlarını ve kullanım sıklığını not edin. Reçetesiz alınan ürünleri ve takviyeleri de listeye ekleyin. Birden fazla ürünü kendi kararınızla birlikte kullanmak yerine, uygun kullanım biçimini hekiminizle görüşün.

Hormonal tedaviler

Kombine hormonal yöntemler ve progesteron etkili tedaviler, uygun hastalarda ağrı kontrolü için kullanılabilir. Ağızdan kullanılan ilaçlar ve bazı hormon içeren rahim içi sistemler seçenekler arasında bulunur.

İlaç seçiminde yalnızca “en güçlü tedavi hangisi?” sorusu yeterli değildir. Gebelik isteği, sağlık öyküsü, önceki ilaç deneyimi ve kişisel tercihler de görüşülmelidir.

Yan etki geliştiğinde tedaviyi kendi başınıza değiştirmek yerine hekime bilgi verin. Kontrol görüşmesinde ağrının ne kadar azaldığını ve günlük yaşamda neyin değiştiğini anlatmak, tedavinin yararını değerlendirmeye yardımcı olur.

Endometriozis ameliyatı ne zaman gerekir?

İlaçlara rağmen süren önemli ağrı, organ tutulumu veya gebelikle ilgili belirli durumlar cerrahi değerlendirmeyi gündeme getirebilir. Ameliyatın kapsamı hastalığın bulunduğu bölgelere göre değişir. Cerrahi çoğunlukla laparoskopik yöntemle yapılabilir.

Her çikolata kisti ameliyat edilir mi?

Hayır. Yalnızca kistin çapına bakarak herkese aynı karar verilmez. Ağrı, görüntüleme özellikleri, yumurtalık rezervi, önceki ameliyatlar ve gebelik planı birlikte değerlendirilir. Yumurtalık cerrahisinin rezerv üzerindeki olası etkisi de konuşulmalıdır.

“Kistim kaç santimetre olunca ameliyat gerekir?” sorusunun yanında, “Benim durumumda ameliyatın gerekçesi nedir?” sorusunu da sormak daha açıklayıcıdır.

Endometriozis hamile kalmayı engeller mi?

Endometriozis bazı kadınlarda gebe kalmayı güçleştirebilir, ancak tanı alan her kadın infertil değildir. Doğal gebelik mümkündür. Gebelik elde etmekte güçlük varsa değerlendirme yalnızca endometriozisle sınırlanmamalıdır.

Gebelik hedefinizi ilk görüşmede belirtin. Ne kadar süredir gebelik denendiği, önceki gebelikler ve mevcut tetkikler paylaşılmalıdır. Eşin değerlendirmesiyle ilgili bilgiler de görüşmeye dâhil edilebilir.

Ağrı tedavisiyle gebelik planının zamanlaması farklı olabilir. Bu nedenle tedavinin hangi hedefe yönelik olduğunu ve planın hangi aşamada yeniden değerlendirileceğini öğrenmek önemlidir.

Tüp bebek öncesi çikolata kisti mutlaka alınmalı mı?

Endometriomanın yalnızca tüp bebek başarısını artırmak amacıyla rutin olarak ameliyat edilmesi önerilmez. Ağrı veya yumurta toplama sırasında erişim gibi özel durumlar cerrahi kararını etkileyebilir.

“Önce ameliyat mı, tüp bebek mi?” sorusuna herkese uyan tek bir cevap aranmaz. Önerilen sıranın sizin durumunuzdaki gerekçesini ve beklemenin olası etkilerini hekiminizle konuşun.

Ameliyat sonrası iyileşme nasıl planlanır?

İyileşme süresi yapılan işlemin kapsamına göre değişir. Başka bir hastanın kısa sürede işe dönmüş olması, aynı takvimin sizin için de uygun olacağı anlamına gelmez.

Taburculuk öncesinde ilaçların kullanımını, kontrol tarihini ve beklenmeyen şikâyetlerde kime ulaşacağınızı öğrenin. İşiniz ağır kaldırmayı, uzun süre ayakta kalmayı veya sık seyahati gerektiriyorsa bunu önceden belirtin.

Evde destek ihtiyacını, ulaşımı ve işten izin süresini planlamak yararlıdır. Araç kullanma, egzersiz ve cinsel yaşama dönüş konusunda ameliyatı yapan ekibin önerileri izlenmelidir.

Kontrolde yalnızca yara iyileşmesini değil, ağrıdaki değişimi ve günlük yaşamda devam eden güçlükleri de anlatın. Tedavi sonrasındaki beklentilerin gerçekçi biçimde konuşulması önemlidir.

Beslenme ve günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?

Endometriozisi kesin olarak tedavi ettiği gösterilmiş tek bir beslenme programı bulunmamaktadır. Bitkisel ürünler veya “kist eritici” olarak tanıtılan takviyeler standart tedavinin yerine kullanılmamalıdır. Destekleyici yöntemlerin hastalığa özgü yararı konusunda kanıtlar sınırlıdır.

Günlük yaşam planında ulaşılabilir hedefler seçebilirsiniz. Öğün düzeni, uyku için ayrılan zaman ve tolere edebildiğiniz hareket düzeyi üzerine düşünmek başlangıç olabilir.

Hangi yiyeceklerin veya alışkanlıkların yakınmalarınızı artırdığını kaydetmek, ihtiyaçlarınızı daha iyi anlatmanıza yardımcı olur. Çok kısıtlayıcı programlara başlamadan önce beslenme yeterliliği ve sürdürülebilirlik açısından görüş alın.

Uzun süren ağrı ruhsal ve sosyal yaşamı da etkileyebilir. Destek istemek, şikâyetlerin gerçek olmadığı anlamına gelmez. İlişkilerde, işte veya günlük yaşamda yaşanan güçlükler de değerlendirmede konuşulabilir.

Kadınların sık sorduğu sorular